Cây gậy và củ cà rốt

CÂY GẬY HAY CỦ CÀ RỐT?

Cây gậy và củ cà rốt trong tiếng anh là “carrot and stick”, là một kiểu chính sách ngoại giao được các nước mạnh sử dụng nhằm thay đổi hành vi của các nước yếu hơn. Công cụ được sử dụng ở đây là “cây gậy” tượng trưng cho hình phạt và “củ cà rốt” tượng trưng cho phần thưởng. Một chính sách theo đường lối “cây gậy và củ cà rốt” luôn hội đủ ba yếu tố đó là: yêu cầu thay đổi, biện pháp trừng phạt nếu không thay đổi và quyền lợi nếu thay đổi. Và không chỉ trong chính trị, biện pháp này còn được các nhà lãnh đạo thường xuyên áp dụng để thay đổi hành vi của nhân viên.

Hiện nay, có khá nhiều nhà lãnh đạo nghĩ rằng việc giải quyết vấn đề phát sinh của doanh nghiệp rất đơn giản, một là dùng tiền và hai là dùng hình phạt. Tuy nhiên, một doanh nghiệp cũng giống một cơ thể, muốn chữa đúng bệnh thì phải dùng đúng thuốc. Trong khi hình phạt được dùng như thuốc hạ sốt thì trong nhiều trường hợp củ cà rốt chính là phép trị bệnh.

Tuy chiến lược “cây gậy và củ cà rốt” đã được nhiều nhà lãnh đạo biết đến, nhưng việc áp dụng thực tiễn như thế nào để tạo động lực cho nhân viên thì không phải ai cũng hiểu rõ. Nếu hiểu sai và làm sai thì chiến lược này là con dao hai lưỡi bởi vì:

– Nếu thưởng quá nhiều cà rốt bạn sẽ làm nhân viên nảy sinh tâm lý cảm thấy như mình bị “cào bằng” với số còn lại, từ đó chỉ làm cho có khiến năng suất lao động của cả tập thể giảm sút.

– Nếu vung quá nhiều cây gậy thì sĩ làm nhân viên cảm thấy không thoải mái, đánh mất niềm hăng say với công việc và sự gắn bó với công ty.

Vậy câu hỏi là nên sử dụng cây gậy hay củ cà rốt để đạt kết quả công việc tối ưu nhất? Và câu hỏi quan trọng hơn đó là làm cách nào để biết lúc nào nên dùng cây gậy và lúc nào nên dùng củ cà rốt? Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng:

– Nếu muốn nhân viên hành động thì dùng phần thưởng sẽ hiệu quả hơn hình phạt. Lấy ví dụ, công ty bạn cần nhân viên làm thêm giờ thì mới có thể đảm bảo tiến độ công việc kịp thời hạn nghiệm thu với khách hàng thì nên trả lương để làm thêm giờ chứ không phải là đe dọa trừ lương nhân viên nếu không thực hiện. Tuy nhiên, nếu quyết định trả thêm lương hay thưởng cho nhân viên thì số tiền thưởng cần minh bạch, rõ ràng và công bằng.

– Nếu muốn ngăn nhân viên thực hiện một hành động nào đó thì những hình phạt sẽ có hiệu quả hơn nhiều. Lấy ví, nếu muốn ngăn nhân viên chia sẻ bí mật kinh doanh thì hãy quy định những hình phạt nếu vi phạm ngay trong hợp đồng lao động. Chiến lược cây gậy được chứng minh là có tác động về ngắn hạn giúp đạt được mục tiêu thực tế và đầy tham vọng.

Tuy nhiên, không phải cứ dùng tiền hay hình phạt là có thể giải quyết tất cả vấn đề của công ty. Không phải lúc nào cũng có thể dùng số tiền khổng lồ hay những hình phạt kinh khủng để thúc ép nhân viên, bởi vì tâm lý con người rất phức tạp chứ không phải chỉ có hai trạng thái như nút OFF/ON.

Để tạo động lực cho nhân viên, người lãnh đạo cần biết thiết lập mục tiêu phù hợp với công việc mà nhân viên đang đảm nhận. Mục tiêu cần phải rõ ràng, có tính thực tế và dựa trên những con số chứ không phải buông câu “hãy làm hết sức mình”. Đặt những mục tiêu quá cao hoặc phi thực tế thì nhân viên rất dễ nản lòng, dù dùng cây gậy hay củ cà rốt thì cũng không thể cải thiện tình hình.

Bên cạnh đó, lời khuyên của tôi là đừng quá lạm dụng củ cà rốt. Một số người hay “thưởng nóng” cho nhân viên khi họ thấy thích. Nếu việc này lặp lại thường xuyên thì sẽ bóp méo những quy chuẩn công việc, đồng thời đánh mất sự công bằng trong tập thể.

Và trên hết, những khó khăn vẫn luôn xảy đến và nhân viên của bạn chắc chắn sẽ gặp những trở ngại trong công việc. Ở vai trò người lãnh đạo, bạn cần phải đem những kiến thức và kinh nghiệm của mình để giúp họ vượt qua những thách thức này. Hãy hỏi ba câu hỏi sau:

– Vấn đề nào khiến nhân viên của bạn bế tắc?
– Bạn có thể làm được những gì để giảm bớt gánh nặng của nhân viên?
– Giúp sức như thế nào là vừa đủ để nhân viên có thể tự mình vượt qua khó khăn này?

Khi một nhân viên không biết bơi sắp chết đuối, những lời nói như “anh tin em”, “cố lên” hay “làm hết mình đi” đều vô dụng. Ném cho họ cái phao là cách giải quyết nhanh nhất và hiệu quả nhất.

DƯƠNG XUÂN PHI

#duongxuanphi

Ý kiến của mình là